We hebben net een nieuwe pc op kantoor gekregen en hebben een fotobewerkingsprogramma of een compressietool nodig. Dan is de eerste ingeving om de naam van de software in een zoekmachine in te voeren. De link bovenaan is niet altijd die van de uitgever.
Soms gaat het om een vrijwel perfecte kopie van de officiële website, gehost op een domein dat de dag ervoor is geregistreerd, waar een aangepaste installatieprogramma met malware wordt aangeboden. Software veilig downloaden en installeren begint met deze eerste stap: controleer het adres voordat je klikt.
Controleer de bron van het bestand voordat je iets downloadt
Het klassieke scenario ziet er zo uit: je zoekt op ‘VLC downloaden’ en klikt op het eerste gesponsorde resultaat. De website lijkt echt, de downloadknop is identiek, maar de URL komt niet overeen met het officiële domein van de uitgever. Dit soort trucs maakt gebruik van domeinnamen die sterk op de echte lijken (een extra letter, een toegevoegd streepje of een andere extensie).
Controleer voordat je een download start twee dingen. Ten eerste of de URL in de adresbalk overeenkomt met de officiële website van de software-uitgever. Ten tweede of de verbinding versleuteld is (het hangslotje in de browser). Een website zonder HTTPS die een uitvoerbaar bestand aanbiedt, is een duidelijk waarschuwingssignaal.
Erkende distributieplatforms (Microsoft Store, de website van de uitgever en repositories zoals GitHub voor opensourceprojecten) blijven de betrouwbaarste bronnen. Zoals de website Information Influx uitlegt, voorkom je met het vergelijken van de downloadbron met de officiële website van de uitgever de meeste besmette installatieprogramma’s.
Een detail dat vaak over het hoofd wordt gezien: gesponsorde resultaten in zoekmachines worden niet aan dezelfde filters onderworpen als organische resultaten. Door de voorkeur te geven aan organische resultaten, verklein je het risico dat je op een nepwebsite terechtkomt.
Bestand gedownload: controles vóór de installatie
Dubbelklik niet meteen zodra het bestand op de schijf staat. Een nuttige eerste controle is het verifiëren van de bestandsvingerafdruk (SHA-256-hash). Veel uitgevers publiceren deze vingerafdruk op hun downloadpagina. Vergelijk die met de vingerafdruk van het opgehaalde bestand, met behulp van een hulpprogramma dat in het systeem is ingebouwd (certutil in Windows, shasum in macOS of Linux). Komen de twee vingerafdrukken niet overeen, dan is het bestand onderweg gewijzigd.
De tweede controle betreft de digitale handtekening van het installatieprogramma. Klik in Windows met de rechtermuisknop op het .exe-bestand en kies vervolgens ‘Eigenschappen’ en het tabblad ‘Digitale handtekeningen’ om te controleren of de uitgever het programma heeft ondertekend. Een niet-ondertekend installatieprogramma van een commerciële uitgever is verdacht.
Scan het bestand met een antivirusprogramma voordat je het uitvoert
Ook als er op de achtergrond een antivirusprogramma actief is, voegt een handmatige scan van het gedownloade bestand voordat je het opent een extra controlelaag toe. Sommige antivirusprogramma’s onderscheppen bedreigingen pas wanneer ze worden uitgevoerd, niet tijdens het downloaden. Met een handmatige scan wordt het bestand volledig gecontroleerd terwijl het niet in gebruik is.
Voor verdachte bestanden kun je online diensten zoals VirusTotal gebruiken om een bestand in te dienen en het tegelijkertijd door tientallen antivirusprogramma’s te laten analyseren. Verwijder een bestand dat door meerdere programma’s als bedreiging wordt aangemerkt zonder aarzelen.
Gratis software en ongewenste programma’s: lees elk installatiescherm
Gratis software die met advertenties wordt gefinancierd, bevat regelmatig extra programma’s in het installatieprogramma. Dit wordt ook wel ‘bundleware’ genoemd: browserwerkbalken, hulpprogramma’s voor systeemoptimalisatie of een wijziging van de standaardzoekmachine. Deze toevoegingen zijn strikt genomen geen virussen, maar ze belasten het systeem en verzamelen browsegegevens.
De valkuil zit in de installatieschermen die de meeste gebruikers bevestigen door zonder te lezen op ‘Volgende’ te klikken. De optie ‘aanbevolen installatie’ of ‘snelle installatie’ bevat vrijwel altijd deze extra onderdelen. Pas bij elke installatie de volgende gewoontes toe:
- Kies altijd voor ‘aangepaste installatie’ of ‘geavanceerde installatie’, zelfs bij betrouwbare software, zodat je de volledige lijst met aangeboden onderdelen kunt bekijken
- Schakel alle vooraf aangevinkte opties uit die betrekking hebben op een programma van derden, een wijziging van de startpagina van de browser of een ‘partner’ van de uitgever
- Lees elk installatiescherm helemaal door voordat je op ‘Volgende’ klikt, inclusief de kleine lettertjes onderaan het venster
- Als een programma de installatie van een onderdeel van derden verplicht stelt en je dit niet kunt weigeren, overweeg dan een opensourcealternatief dat niets opdringt
Beveiligingsupdates: software is na installatie nooit ‘af’
Een geïnstalleerd en werkend programma is geen afgesloten hoofdstuk. Beveiligingslekken komen aan het licht nadat een versie is uitgebracht en worden verholpen met updates. Software die niet wordt bijgewerkt, wordt een toegangspoort voor aanvallen, zelfs als deze oorspronkelijk van een betrouwbare bron is gedownload.
De Europese Cyber Resilience Act, die in december 2024 in werking is getreden, verplicht software-uitgevers geleidelijk aan om kwetsbaarheden te beheren en producten gedurende hun levensduur met beveiligingsupdates te ondersteunen. De belangrijkste verplichtingen gaan in vanaf 11 december 2027. Voor het melden van actief misbruikte kwetsbaarheden geldt een tussentijdse deadline van 11 september 2026.
Kies software die nog actief wordt onderhouden
Voordat je een programma installeert, kun je op de website van de uitgever of in de codeopslagplaats controleren wanneer het voor het laatst is bijgewerkt. Bij software waarvan de laatste versie al jaren oud is en waarvoor geen beveiligingsupdates worden vermeld, is er een concreet probleem: kwetsbaarheden die sindsdien zijn ontdekt, worden nooit verholpen.
Voor het besturingssysteem zelf is het inschakelen van automatische updates de betrouwbaarste manier om kwetsbaarheden in het systeem en de ingebouwde onderdelen (browser, pdf-lezer, Java- of .NET-omgeving) te verhelpen. Sommige programma’s van derden hebben een eigen mechanisme voor automatische updates. Is dat niet het geval, dan volstaat in de meeste situaties een maandelijkse handmatige controle.
Veilig software downloaden en installeren komt uiteindelijk neer op een paar eenvoudige controles: controleer de bron, inspecteer het bestand, lees de installatieschermen en houd de software up-to-date. Het zijn gewoontes die elk maar een paar seconden kosten, maar je na een infectie uren schoonmaakwerk besparen.
